Karl Marx is so fetch!

Karl Marx is so fetch!

Όντας, αναμφίβολα, η πιο γνωστή εφηβική ταινία, το Mean Girls έχει δημιουργήσει μία ασύγκριτη πολιτιστική κληρονομιά στην κωμωδία για τη γενιά μας. Δεν μιλάμε για μία ρομαντική κομεντί -μιας και κανείς ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε για το μέλλον της κεντρικής σχέσης, αλλά για μία lifestyle σάτιρα του πολιτικού κλίματος μίας κλειστής μικρογραφικής κοινωνίας.

Εκτός από τη διαρκή μνημόνευση και χρήση των ατακών της ταινίας, ακόμη και 17 χρόνια μετά, αυξάνεται και το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον για την ταινία, αναλύοντας τις τακτικές των βασικών ηρώων, στην προσπάθεια τους να κερδίσουν την εξουσία, που προσφέρει η αποδοχή της σχολικής κοινότητας. Λογικό, αν υποθέσουμε πως τα άτομα, που ειδωλοποίησαν την ταινία, όντας παιδιά το 2004, σήμερα βρίσκονται σε ένα επίπεδο ακαδημαϊκών -ή και επαγγελματικών- γνώσεων που μπορούν να δουν πίσω από το, αρχικά, χιουμοριστικό κείμενο. Οι τρεις αναγνώσεις του Mean Girls, που έχουν ενδιαφέρον, τουλάχιστον για μένα, είναι οι εξής:

Ο Ηγεμόνας του Μακιαβέλι ως Spring Fling Queen του Λυκείου North Shore.

Ίσως η πιο ορατή σύγκριση πολιτικής θεωρίας και ταινίας είναι εκείνης, που βλέπει τον βασικό ανταγωνιστικό χαρακτήρα της Regina George, ως πιστή απεικόνιση του Μακιαβελικού ηγεμόνα. Συγκεντρώνει πληθώρα βασικών χαρακτηριστικών ενός ικανού ηγέτη. Αρχικά, μπορεί να διαχωρίσει τον πραγματικό της εαυτό -ματαιόδοξο, κενό και πάντα δυσαρεστημένο- από εκείνον που δείχνει στον υπόλοιπο κόσμο. Κάνει κοπλιμέντα που δεν εννοεί και, γενικότερα, δεν αφήνει τους υπόλοιπους να δουν τις ατέλειες της -εκτός από μερικούς έμπιστους ακόλουθους, αφού η εικόνα της είναι η βασική πηγή της εξουσίας της.

Παράλληλα, δίνει βάση στην επικράτηση του φόβου, παρά της αγάπης, απέναντί της. Τιμωρεί, με τα δικά της -παιδικά- μέσα, όποιον πάει κόντρα στην υπεροχή εκείνης και των ακολούθων της, αφήνοντάς τους καμία πιθανότητα αντιπαλότητας. Τέλος, δεν έχει ηθικούς φραγμούς στην προσπάθεια απόκτησης του τίτλου, που επιθυμεί. Αυτό φαίνεται άμεσα από την προσέγγιση του πρώην της, ως μέσο επιβολής της εξουσίας της απέναντι στην Cady, την ηρωίδα της ταινίας.

Οι χαρακτήρες Karen και Gretchen αποτελούν τον κύκλο συμβούλων -ή Μακιαβελικών κολάκων- της, ανίκανες να αναλάβουν κάποια ηγετική θέση, αλλά αποφασισμένες να ανήκουν στο ανώτερο κοινωνικό στρώμα. Στον αντίποδα, οι χαρακτήρες Janis και Ian θέλουν να ανατρέψουν την εξουσία. Πώς; Χρησιμοποιώντας -ως Δούρειο Ίππο- τη νεόφερτη Cady, που διαθέτει την εξωτερική εμφάνιση που χρειάζεται για να μπει στο συμβουλικό κύκλο του Ηγεμόνα. Η Cady ανατρέπει τη δικτατορική ηγεμονία, χρησιμοποιώντας κι εκείνη ένα Μακιαβελικό τέχνασμα. Κερδίζει την υποστήριξη των κολάκων, στρέφοντας τους εναντίον της Regina.

Αν εκείνη, διάβαζε όντως τις συμβουλές του Νικολό, αντί να γράφει στο Burn Book, δε θα έκανε τα δύο λάθη που της κόστισαν τον τίτλο της βασίλισσας του σχολικού χορού -ο ανάλογος ηγεμονικός τίτλος για την εφηβική κοινωνία του 2004. Άφησε κάποιον μέσα στον στενό της κύκλο και, μάλιστα, εμπιστεύθηκε τις συμβουλές του, αγνοώντας πως οι κόλακες προσφέρουν τις συμβουλές τους, μόνο για την προώθηση των δικών τους συμφερόντων. Αντίθετα, ένας ικανός ηγεμόνας εμπιστεύεται, κυρίως, τη δική του κρίση. Επίσης, δημιούργησε, μόνη της, έναν εχθρό -πριν τα γεγονότα της ταινίας, την Janis. Όλη η πλοκή της φιλικής εξαπάτησης ξεκινά από το μίσος της για τη Regina.

Τέλος, η βραχυπρόθεσμη ηγεμονία της Cady στην κοινωνική πυραμίδα του σχολείου, δεν διήρκησε τόσο. Ο λόγος είναι η ηθικής της “αδυναμία”, όπως θα την έβλεπε ο Μακιαβέλι. Παρόλο που είναι -ίσως- ευφυέστερη από τη Regina και κερδίζει τη θέση της, με δόλια μέσα, καταλαβαίνει πως έχει διαφθαρεί από την εξουσία και δε μπορεί να υποστηρίξει το ρόλο. Έτσι, η τυρρανική υπεροχή των Plastics τελειώνει.

Ο Karl Marx είναι τόσο fetch

Μία δεύτερη ανάγνωση της γνωστής ιστορίας δεν ασχολείται με τα μέσα της ανατροπής της εξουσίας, αλλά με τις συνέπειες του αρχικού πολιτεύματος που οδήγησαν στην ανατροπή του. Το σχολικό ιεραρχικό σύστημα είναι ευδιάκριτο στη χαρακτηριστική σκηνή του χάρτη της καφετέριας. Οι διαφορετικές κλίκες -Plastics, αθλητές, φυλετικά και εμφανισιακά χωρισμένες ομάδες- αντιπροσωπεύουν τις διαφορετικές κοινωνικές τάξεις. Για το λόγο αυτό, κάθονται σε διαφορετικά τραπέζια, αποφεύγοντας τις εξω-ομαδικές επικοινωνίες. Οι διαφορές στο στυλ και στα ενδιαφέροντα της εκάστοτε κλίκας επιφέρει την αποξένωση, για την οποία προειδοποιεί ο Μαρξ. Φυσικά, η Regina και οι φίλες της είναι η αντίστοιχη μπουρζουαζία ενός κοινωνικού στάτους λυκείου. Αντιθέτως, οι κοινωνικοί επαναστάτες, Janis και Damian, είναι μέλη της κατώτερης κοινωνικής τάξης, των οποίων τα συμφέροντα καταπατώνται προς όφελος της άρχουσας ελίτ.

Μπορεί τα χαρακτηριστικά της ελίτ να μην είναι η κατοχή των μέσων παραγωγής, μιας και μιλάμε για λύκειο. Και μπορεί τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα να μη δουλεύουν για εκείνες. Όμως, είναι μια πιστή μικρογραφική αναπαράσταση του ευρύτερου νοήματος του Μαρξ. Η Karen λόγω εξωτερικής εμφάνισης, η Gretchen λόγω οικονομικής κατάστασης και η Regina, ως έμπρακτη έκφραση και των δύο, φτιάχνουν δικούς τους κανόνες και κοινωνικές νόρμες -ας μην ξεχνάμε, τις Τετάρτες φοράμε ροζ– και ενδιαφέρονται να διατηρήσουν αυτή την κοινωνική δύναμη. Η Θεωρία της Κοινωνικής Σύγκρουσης των Τάξεων, του Μαρξ, επιβεβαιώνεται και στην ταινία.

Η αναμενόμενη επανάσταση των “εργατών” ανατρέπει τη δικτατορία, στερώντας από τον σχολικό τύραννο τους πόρους της εξουσίας του -ωραίο σώμα, δημοφιλής ερωτικός δεσμός και πιστοί ακόλουθοι. Η κοινωνική αλλαγή είναι αναπόφευκτη, ενώ έχει ενδιαφέρον να παρατηρηθεί η αλλαγή των πολιτευμάτων που βλέπουμε κατά τη διάρκεια της ταινίας. Έχοντας, μόλις, φύγει από μία αταξική κοινωνία Αφρικανικής ζούγκλας, η Cady εισέρχεται σε μία κλειστή ιεραρχική κοινωνία, που θυμίζει παλαιό -σχεδόν ολοκληρωτικό- καθεστώς. Μετά την ανατροπή και την αντεπίθεση της Regina, βλέπουμε -για λίγες στιγμές- να επικρατεί αναρχία, στη διάσημη σκηνή που όλοι μαλώνουν με όλους. Στο σχολικό χορό, η Cady, ψηφισμένη ως βασίλισσα, αποδέχεται τη σημασία όλων των διαφορετικών μειονοτήτων και, σε μία έντονα μαρξιστική κίνηση, σπάει το στέμμα, αναδιανέμοντας τα κομμάτια της -έως τότε- άρχουσας τάξης σε όλους, ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσης στη σχολική πυραμίδα. Η τελευταία σκηνή δείχνει να έχει επικρατήσει μία μορφή δημοκρατίας στο σχολικό προαύλιο.

Ο John Stuart Mill θα ήταν περήφανος για το μήνυμα του Mean Girls

Μία τελική -και πιο διακριτική- ανάγνωση του έργου είναι αυτή της τελικής ευδαιμονίας των ηρώων. Ο Mill εξέφραζε το θαυμασμό του για την ιδιαίτερη φύση του κάθε ατόμου και το φόβο του, ότι αυτή θα αναγκαζόταν να προσαρμοστεί και να αλλάξει λόγω της κοινωνικής κριτικής. Τρανό παράδειγμα αποτελεί η ντροπή, που νιώθει η Cady ντυμένη τρομακτικά, σε ένα πάρτυ που όλα τα υπόλοιπα κορίτσια υιοθετούν μία πιο θελκτική εικόνα -αλλά και η γενικότερη αλλαγή της σε μία γνήσια Plastic. Ως σάτιρα, ωστόσο, η ταινία δείχνει τη δυσαρέσκεια όλων των χαρακτήρων, όταν αναγκάζονται να μοιάζουν. Στο τέλος, η καθεμία “αγκαλιάζει” τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και επικεντρώνεται σε αυτά. Και φαίνεται πραγματικά πιο ευτυχισμένη, από πριν. Εξαίρεση αποτελεί ο χαρακτήρας της Gretchen, που αδυνατεί να βρει τη μοναδικότητά της και έτσι, απλά, αναγκάζεται να αλλάξει κοινωνική ομάδα, παίζοντας πάλι το ρόλο του Μακιαβελικού κόλακα για άλλον Ηγεμόνα.

Και οι τρεις -ή και άλλες- αναγνώσεις βγάζουν αρκετό νόημα και μοιάζει αρκετά πιθανή η περίπτωση, η Tina Fey -δημιουργός- να εμπνεύστηκε από αντίστοιχες τακτικές και θεωρίες στη δημιουργία της πλοκής. Αλλά ακόμα και αυτό να μην έγινε, ο αντίκτυπος που είχαν, έχουν και -αναμφίβολα- θα έχουν τα Mean Girls στην πολιτισμική μας ύπαρξη, δε θα σταματήσει να με εκπλήσσει. Και σίγουρα, δε θα σταματήσει να αποτελεί βάση για κοινωνικές, πολιτικές και άλλες αναλύσεις. Seriously, why are we so obsessed with them?