«Τα καλύτερά μας χρόνια»: Η τηλεόραση στο μικροσκόπιο των κοινωνικών επιστημών

«Τα καλύτερά μας χρόνια»: Η τηλεόραση στο μικροσκόπιο των κοινωνικών επιστημών

της Αφροδίτης Μπούκουρα

Ποιος θα το περίμενε ότι θα βιώναμε μια πανδημία, αναγκασμένοι εκ των άνωθεν να θυσιάσουμε μέρος των ατομικών, πολιτικών κι οικονομικών ελευθεριών μας  και να περιορίσουμε την κοινωνικότητά μας στο μέγιστο, κλεισμένοι στα σπίτια μας, συντροφιά με τον εαυτό μας ή και την οικογένειά μας προς χάριν της δημόσιας υγείας; Κανείς. Κι όμως, συμβαίνει ž δοκιμαζόμαστε εδώ κι έναν χρόνο και συνεχίζουμε. H ζωή μας ανετράπη άρδην κι από φάση εγρήγορσης βρεθήκαμε σε αναμονή, αναρωτώμενοι πώς θα εκμεταλλευτούμε τον χρόνο μας εντός σπιτιού. Οι επιλογές μας είναι μετρημένες στα δάκτυλα του ενός χεριού, μεταξύ των οποίων κι η πολύωρη έκθεσή μας μπροστά σε μία οθόνη (κινητού ή τηλεόρασης ή υπολογιστή).

Έτσι λοιπόν, η ΕΡΤ [1] με αφορμή την παρούσα κατάσταση επίσπευσε τις διαδικασίες αναβάθμισής της κι από τον Απρίλιο του 2020 εγκαινίασε την υβριδική πλατφόρμα streaming – το ErtFlix – η οποία προσομοιάζει σε οργάνωση και λειτουργία με εκείνη του Netflix. Το ErtFlix είναι η διαδικτυακή εκδοχή της ΕΡΤ, η οποία παρουσιάζει ένα αρκετά ανανεωμένο τηλεοπτικό και κινηματογραφικό περιεχόμενο, σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια όπου βρισκόταν στην αφάνεια, και προσπελάσιμη απ’ όλους τους χρήστες χωρίς οικονομική επιβάρυνση. Περιλαμβάνει μια συλλογή από σειρές και ταινίες ελληνικής και ξένης παραγωγής αρκετές εξ αυτών βραβευμένες με όσκαρ, εκτός από τα αθλητικά, τις ψυχαγωγικές κι ενημερωτικές/ειδησεογραφικές εκπομπές και το ψηφιοποιημένο αρχείο της υπό μορφή ντοκιμαντέρ, τις οποίες μπορεί να παρακολουθήσει κάποιος είτε live ως webtv είτε ασύγχρονα.

Προσωπικά, θα σας μιλήσω για την τηλεοπτική σειρά μυθοπλασίας ελληνικής παραγωγής – και μάλιστα με πρωτοβουλία της ίδιας της ΕΡΤ- με τίτλο «Τα καλύτερά μας χρόνια», η οποία πρωτο – προβλήθηκε στην τηλεόραση τον Σεπτέμβριο του 2020. Αποτελείται από αυτοτελή επεισόδια διάρκειας περίπου 45 λεπτών, στην οποία πρωταγωνιστεί η διευρυμένη οικογένεια Αντωνοπούλου. Προερχόμενη απ’ την επαρχία, πλέον διαμένει και δραστηριοποιείται στην πρωτεύουσα: ο τίμιος οικογενειάρχης Στέλιος, η νοικοκυρά Μαίρη και τα παιδιά τους η Ελπίδα, ο Αντώνης, ο μικρός Άγγελος καθώς επίσης κι η γιαγιά Ερμιόνη κι η θεία Νανά, την οποία υποδύεται ένα καλό καστ ηθοποιών. Ο μικρός Άγγελος ως ενήλικας πια, μας ταξιδεύει πίσω στον χρόνο, εφορμώντας την αφήγησή του από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 και μετά. Μέσα απ’ την αναδρομή του μας αποκαλύπτει τις σκέψεις του και συγχρόνως συγκρίνει το χθες με το σήμερα. Οι μεγαλύτεροι παρακολουθώντας τη σειρά αναπολούν τον παρελθόν, ενώ οι μικρότεροι μαθαίνουν με εύπεπτο κι ευχάριστο τρόπο μέσα από την οπτική της οικογένειας Αντωνοπούλου την ιστορία της νεότερης Ελλάδας, επειδή βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και καταστάσεις πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής φύσεως.  Και συνιστά ένα από τους λόγους για τους οποίους την θίγω, δηλαδή είναι μια σειρά που αποβλέπει στην εκπλήρωση του όρου «ψυχαγωγία», γιατί μια σειρά δεν αρκεί να είναι άρτια τεχνικά αλλά να έχει το σενάριό της νόημα και περιεχόμενο. Απευθύνεται σ’ όλους τους τηλεθεατές ανεξαρτήτως ηλικίας, αφού δεν εμπεριέχει ακραίες σκηνές βίας ή σεξουαλικού περιεχομένου, που θα καθιστούσαν την προβολή της ακατάλληλη ιδίως για τις μικρότερες ηλικίες.

Παρακάτω, θα αποκωδικοποιήσουμε την σειρά ανά τομέα:

Ιστορικό – πολιτικός τομέας:

Η Ελλάδα βγήκε λαβωμένη με σημαντικές απώλειες σε ανθρώπινο κι υλικοτεχνικό κεφάλαιο κι οικονομική ζημία από τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο (1939 -1945) αλλά κυρίως από τον Εμφύλιο που τον ακολούθησε (1945-1949). Απ’ τη δεκαετία του ’50 έως και το 1967, η ανοικοδόμηση κατά τα δυτικο – ευρωπαϊκά πρότυπα έγινε με αργούς ρυθμούς και καθυστερημένα συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες του Δυτικού κόσμου. Όμως, η περίοδος αυτή, που επισκιαζόταν από τα γεγονότα του Εμφυλίου Πολέμου και του Ψυχρού Πολέμου, χαρακτηριζόταν από έντονη κυβερνητική αστάθεια εξαιτίας της ενεργούς διαπλοκής ανάμεσα στους κοινοβουλευτικούς (Βουλή, Κυβέρνηση, πολιτικά κόμματα). Επιπλέον, σημαντικό ρόλο έπαιζαν και οι εξωκοινοβουλευτικοί (Παλάτι, ΗΠΑ)  παράγοντες, ενώ παράλληλα ίσχυαν το παρακράτος, το αναχρονιστικό και συνάμα αυστηρά συντηρητικό Σύνταγμα του 1952 κι η φρενίτιδα της εθνικοφροσύνης .  Η κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την περίοδο είχε αντίκτυπο και στις υπόλοιπες εκφάνσεις της ζωής με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα το ιδιώνυμο, τη δίωξη/ την εξορία/τα βασανιστήρια/ τις φυλακίσεις σε ερημονήσια σε βάρος των αντιφρονούντων. Γι’ αυτό κι οι πολιτικοί κι ιστορικοί επιστήμονες μιλούν για μια κατ’ επίφαση κοινοβουλευτική δημοκρατία. Από το 1967 έως και το 1974, είχε εγκαθιδρυθεί η Δικτατορία των Συνταγματαρχών, της οποίας οι ζυμώσεις είχαν προηγηθεί κι υποσχόταν στον ελληνικό λαό ευημερία κι αποκατάσταση της δημοκρατίας, πράγμα που εκ των υστέρων δεν επιβεβαιώνεται.

Οικονομικός τομέας:

Παρά την αβέβαιη πολιτική κατάσταση στην χώρα, τα πρώτα σημάδια ανάπτυξης εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1960 έως και το 1973, καθώς ήταν «η χρυσή εποχή των δυτικο-ευρωπαϊκών οικονομιών» οπότε κι έληξε με τις πετρελαϊκές κρίσεις. Η ανάπτυξη γινόταν αισθητή κατά κόρον στα μεγάλα αστικά κέντρα. Για παράδειγμα, η ελληνική πρωτεύουσα τσιμεντωνόταν, καλύπτοντας κάθε σπιθαμή γης με την έγερση πολυκατοικιών.   

Κοινωνικός – πολιτιστικός τομέας:

 Έχουμε την εκδήλωση κοινωνικών επαναστάσεων τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, όπως το φεμινιστικό κίνημα και το κίνημα των χίπιδων, εκ των οποίων επηρέασαν και την κουλτούρα των ανθρώπων ιδίως των νέων. Αυτό παρατηρήθηκε στη μόδα, όπως τα «μίνι» γυναικεία ρούχα, τα παντελόνια καμπάνες, τα μαγιώ μπικίνι, το άνοιγμα μπουτίκ, στη μουσική, στην αγορά εισαγομένων προϊόντων. Επίσης, κάθε νοικοκυριό λόγω της σταδιακά αυξανόμενης αγοραστικής του δύναμης κυρίως στα άστη αγόραζαν ηλεκτρικές συσκευές. Μάλιστα, η απόκτηση αυτοκινήτου θεωρούταν είδος πολυτελείας. Η τηλεόραση, ο κινηματογράφος και το καφενείο ως σημείο συνεύρεσης των ανθρώπων ειδικά όταν προβαλλόταν ταινία ή σειρά ή αθλητικός αγώνας (πχ combat, ο άγνωστος πόλεμος) .  Βέβαια, υπήρχαν και κάποια κοινωνικά θέματα που ήταν ταμπού υπό το πρίσμα του τρίπτυχου «Πατρίς – θρησκεία- Οικογένεια», πχ η έκδοση διαζυγίου, ο τεντυμποϊσμός, ο σεξισμός.

Διεθνές περιβάλλον:

Η Ελλάδα ήδη από το 1945 συμμετείχε σε διεθνείς οργανισμούς, πχ ΟΗΕ, ΝΑΤΟ, ΕΟΚ (ως συνδεδεμένο κράτος – μέλος) και στο Συμβούλιο της Ευρώπης (απομόνωση 1967 – 1974). Παγκόσμια γεγονότα που δεν άφησαν αδιάφορη την χώρα ήταν μεταξύ άλλων η προσσελήνωση στο φεγγάρι το 1969 των πυραύλων Γκαγκάριν κι Απόλλων 11.


[1] Το αρτικόλεξο σημαίνει Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση ž η κρατική τηλεόραση στην Ελλάδα περιλαμβάνοντας τα εξής κανάλια: ΕΡΤ1, ΕΡΤ2, ΕΡΤ3 κι ΕΡΤSPORTS.