Το αδιέξοδο της (κοινωνικής;) ταμπέλας

Το αδιέξοδο της (κοινωνικής;) ταμπέλας

Chirlane McCray: «Οι ταμπέλες βάζουν τους ανθρώπους σε κουτιά και αυτά τα κουτιά έχουν σχήμα φέρετρου.»

Με την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών, παρουσιάστηκε η «ανάγκη» προσδιορισμού και κατηγοριοποίησης. Ανέκαθεν υπήρχαν ταμπέλες τόσο σε επίπεδο ομάδων, όσο και σε προσωπικό επίπεδο. Υπάρχουν οι ταμπέλες που μας δίνουν οι άλλοι, αλλά και οι ταμπέλες που δίνουμε εμείς στον εαυτό μας. Καλύπτουν την επιταγή της ταυτοποίησης και παρότι αρνητικά χρωματισμένες σαν έννοια, δεν πρόκειται για κάτι εγγενώς «κακό».

Παρότι είναι χρήσιμο να υπάρχει μία ορολογία, το ουσιαστικό πρόβλημα ξεκινάει, όταν καταλήγει να μετατρέπεται σε μία μέθοδο επιβολής ελέγχου. Από τις ταμπέλες ξεκινάει το αέναο «διαίρει και βασίλευε», όμως στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα για να χωρίσουμε. Αν και συχνά το ξεχνάμε, στην πραγματικότητα είμαστε όλοι άνθρωποι.

Εν πάσει περιπτώσει, μία ταμπέλα είναι η πηγή ενός στερεοτύπου. Μία ταμπέλα δημιουργεί συγκεκριμένους συνειρμούς σε ένα μυαλό και είναι η αιτία για πολλές υποθέσεις στην καλύτερη περίπτωση, αν όχι προκαταλήψεις. Γιατί οι ταμπέλες εμμένουν μόνο σε μία μυωπική ελλιπής εικόνα, που δεν επιτρέπει να προβληθεί το σύνολο, επομένως είναι αναπόφευκτο, το συμπέρασμα που βγαίνει να είναι εσφαλμένο. Πέρα από το αυτονόητο, ότι δηλαδή κανονικά κανείς δεν θα έπρεπε να ασχολείται τόσο με το τι κάνει ο διπλανός του στο μικρόκοσμο του κάθε κύκλου – και έξω από αυτόν. Σχεδόν αναπόφευκτα, περιορίζουν την οπτική μας, ελαχιστοποιώντας την υπόσταση του ανθρώπου σε ένα μόνο πράγμα, στο οποίο μάλιστα ενδέχεται να μην ανταποκρίνεται καν εντελώς. Διότι, όταν έχουμε μία συγκεκριμένη ταμπέλα για έναν άνθρωπο στο μυαλό μας, συχνά χωρίς να τον γνωρίζουμε, υπάρχει η τάση να συμπληρώνουμε τα κενά που λείπουν μόνοι μας. Παράλληλα, οι ταμπέλες οδηγούν και σε περιθωριοποίηση. Γιατί όποιος δεν ανταποκρίνεται σε ένα συγκεκριμένο πρότυπο, αυτομάτως θεωρείται απολύτως εκτός από αυτό. Και έτσι απορρίπτεται.

Ακόμα και εκείνες τις λίγες φορές που δεν δίνονται με κακοπροαίρετη διάθεση, αλλά είναι θετικού περιεχομένου, ενέχουν προσδοκίες. Τις οποίες είτε θα αγωνιστούμε να καλύψουμε, είτε που συχνά μας εμποδίζουν από το να βρούμε τον βαθύτερο εαυτό μας, λειτουργώντας ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Επιπλέον, όταν για καιρό συνηθίσουμε μία ταμπέλα, δύσκολα αποφασίζουμε να λάβουμε δράση, ειδικά όταν είναι έξω από την ταμπέλα μας, αποκλείοντας τον εαυτό μας από δυνατότητες που ενδέχεται να συμβάλουν αληθινά στην χαρά μας.

 Ας μην παρακάμπτουμε το ότι αν συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τις κοινωνικές επιταγές που σχετίζονται με τις δικές μας εκάστοτε ταυτότητες και όχι με τον τρόπο που πραγματικά μας εκφράζει, είναι πολύ πιθανό να το μετανιώσουμε και να μην αισθανόμαστε ικανοποιημένοι με την ζωή μας. Ο καθένας έχει την δική του χρονικότητα. Στο βαθμό που δεν βλάπτει τους γύρω του και προσπαθεί, κανονικά δεν θα έπρεπε να πέφτει θύμα κριτικής.

Για αυτούς τους λόγους, δεν θα έπρεπε να ορίζουμε τόσο τον εαυτό μας με βάση την εξωτερική εμφάνιση, την εθνικότητα, τις θρησκευτικές αντιλήψεις, το σεξουαλικό προσανατολισμό, το γένος, την ηλικία και όλα τα λοιπά γνωρίσματα, ακόμα και την μόρφωση, όσο με βάση τις επιλογές μας. Τον τρόπο που αξιοποιήσαμε ευκαιρίες που μας δόθηκαν και εκείνες που δημιουργήσαμε εμείς. Ακόμα όμως και μέσα από εκείνες που διαχειριστήκαμε λάθος, πάντα μπορούμε να μαθαίνουμε και να βελτιωνόμαστε. Γιατί όσο ζούμε, εξελισσόμαστε. Οι πράξεις μας είναι βαθύτατα προσδιοριστικές, όμως συνήθως μόνο για το τώρα μας. Το αύριο δύναται να φέρει κάτι εντελώς διαφορετικό. Για αυτό, ας μην επιτρέπουμε ποτέ στον εαυτό μας να ξεχνάει, αλλά να μαθαίνει. Έχουμε την δύναμη να ανατρέψουμε όλα τα προγνωστικά που είναι εναντίον μας. Αρκεί να υπάρχει αρκετή θέληση.

Κάτι επίσης αυτονόητο που σχεδόν μόνιμα παρακάμπτεται, είναι ότι κατά την διάρκεια της ζωής μας, πέρα από το γεγονός ότι κατά διαστήματα ανταποκρινόμαστε σε περισσότερες από μία ταυτότητες, όλες συνεχώς αλλάζουν και αναδιαμορφώνονται. Είμαστε περισσότερο πολυδιάστατοι από όσο νομίζουμε σαν υπάρξεις. Και συνεχώς αλλάζουμε. Με το να υποτασσόμαστε και να περιοριζόμαστε σε ταμπέλες, υιοθετούμε μία αντίληψη του εαυτού μας που δεν ταυτίζεται πάντα με την αληθινή και την έχουν διαλέξει άλλοι, δηλαδή πρόκειται για κάτι που περιορίζει αισθητά τις επιλογές μας.

Και μιλώντας για επιλογές επί πάντως επιστητού, οι ταμπέλες μας ικανοποιούν την ανάγκη του ανήκειν. Μέσω ταμπελών συχνά επιλέγονται οι φίλοι και οι ερωτικοί σύντροφοι, ωστόσο οι επιλογές μας συγκεκριμενοποιούνται σε πολύ μεγάλο βαθμό, αφήνοντας έξω πληθώρα ανθρώπων που μόνο φαινομενικά διαφέρουν από εμάς. Μπορεί χωρίς καλά-καλά να το παρατηρούμε να αφήνουμε επιφανειακά πράγματα να μας ορίζουν ή να εντυπωσιαζόμαστε από το φαίνεσθαι, αλλά η ουσία δεν βρίσκεται εκεί.

Είναι σημαντικό τουλάχιστον να αμβλυνθεί η ουσία τους για το μέλλον μας, ώστε οι κοινωνίες μας να είναι λίγο περισσότερο ανεκτικές και περισσότεροι άνθρωποι να έχουν την ευκαιρία να πραγματοποιήσουν τα όνειρα τους, να προσφέρουν με τις ικανότητές τους και να μην αισθάνονται περιορισμένοι. Δεν ξεκινάμε όλοι από το ίδιο σημείο, αλλά επιβάλλεται να δίνεται σε όλους η δυνατότητα να ανελιχθούν στο μονοπάτι που θα τους ικανοποιήσει περισσότερο.

Αν λοιπόν σε ένα ιδεατό μέλλον αυτά εφαρμοστούν, ίσως μία μέρα τις αποτινάξουμε και ξαναγνωριστούμε όλοι από την αρχή, βλέποντας πως όσα μας ενώνουν είναι αισθητά περισσότερα από όσα μας χωρίζουν.