Τα ΑμεΑ και η απεικόνιση στις ταινίες μας

Τα ΑμεΑ και η απεικόνιση στις ταινίες μας

Δεν παίζουν τα ίδια τα ΑμεΑ όμως. Παίζουν “φυσιολογικοί” ηθοποιοί, που φορούν την αναπηρία: αναπηρικά αμαξίδια, έντονες κινήσεις χεριών και εκφράσεις προσώπου “τύπου” συνδρόμου Down επιστρατεύονται για να αντικατοπτρίσουν την πραγματικότητα των συγκεκριμένων ατόμων.

Ό,τι ταινίες κι αν προτιμά ο καθένας, σίγουρα έχουμε δει όλοι κάποια που περιλαμβάνει ΑμεΑ. Όπως ειπώθηκε παραπάνω, δεν πρόκειται για ηθοποιούς ΑμεΑ που έχουν καταφέρει να εκπροσωπήσουν την τέχνη τους και την αναπηρία τους στη μεγάλη οθόνη. Συνήθως πρόκειται για μη-ανάπηρους σκηνοθέτες, σεναριογράφους και ηθοποιούς, που στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν ενδιαφέροντες χαρακτήρες, συχνά καταλήγουν να δημιουργούν καρικατούρες αναπήρων.

Ίσως όχι πάντα, όχι παντού, αλλά η πλειοψηφία είναι ορατή στο μάτι. Αν θες να τη δεις, βέβαια. Σύμφωνα με το Χόλυγουντ λοιπόν, τα ΑμεΑ που υπάρχουν εκεί έξω μπορούν να χωριστούν σε τέσσερις κατηγορίες:

  • Το αόρατο ΑμεΑ

Αγαπημένη κατηγορία ΑμεΑ στις οθόνες μας, βγαλμένη μέσα από την πραγματικότητα. Το αόρατο ΑμεΑ συχνά δεν έχει όνομα ή χαρακτήρα, δεν έχει καν ένα πλάνο αφιερωμένο πάνω του. Είναι ένα ακόμη prop της ταινίας, ένας κομπάρσος που απλά υπάρχει κάπου στο βάθος πίσω από την πρωταγωνίστρια, χαρίζοντας diversity στο έργο. Έτσι το κοινό δεν προχωρά σε βαθύτερες σκέψεις για τη ζωή και τις δυσκολίες του αναπήρου, παρά το κοιτάζει μάταια να πονά ή να δυσκολεύεται.

  • Το χαρισματικό ΑμεΑ

Η πιο γνωστή κατηγορία στην οποία συγκαταλέγεται η συντριπτική πλειοψηφία των ΑμεΑ σε ταινίες Χόλυγουντ. Τα άτομα αυτά δεν έχουν απλά μια αναπηρία -άλλωστε γιατί να ασχοληθούμε με απλά ανάπηρους ανθρώπους;- έχουν και κάποιο χάρισμα. Οι τυφλοί έχουν συνήθως μαντικές ή τηλεπαθητικές ικανότητες –λατρεμένο trope, αν και κλεμμένο από την Αρχαία Ελληνική μυθολογία. Τα άτομα με νοητική στέρηση είναι κάποιου είδους savant, διάνοιες με εξειδίκευση σε κάποια επιστήμη, συνήθως μαθηματικά ενώ μπορεί να έχουν και κάποιο κρυμμένο αθλητικό ταλέντο.

  • Το άξιο ΑμεΑ

Η κατηγορία αυτή είναι αρκετά σπάνια, καθώς συνήθως προτιμάται η παραπάνω, αλλά δεν παύει να δίνει το παρόν στις ταινίες, διαστρεβλώνοντας περαιτέρω την εικόνα των περισσότερων για την αναπηρία. Σύμφωνα με αυτήν την κατηγορία λοιπόν, τα ΑμεΑ που ζουν μία συνηθισμένη ζωή, με όποια δραστηριότητα συνεπάγεται αυτή: σχολείο, πανεπιστήμιο, δουλειά, οικογένεια ή/και ενασχόληση με χόμπι, αντιμετωπίζονται ως ήρωες που δεν αφήνουν την αναπηρία να τα “πάρει από κάτω”. Οριακά, η ύπαρξή τους αντιμετωπίζεται άθλος, με το γεγονός ότι προσπαθούν να ζήσουν μια ολοκληρωμένη ζωή -αντί να κλαίνε τη μοίρα τους από το πρωί μέχρι το βράδυ- να αντιμετωπίζεται ως θαρραλέο.

  • Το ΑμεΑ που υποφέρει

Οι περισσότερες ταινίες που πραγματεύονται το θέμα ΑμεΑ, οι ταινίες με “βαριά” βραβεία όπως Χρυσούς Φοίνικες, Όσκαρ και Χρυσές Σφαίρες έχουν την ίδια θεματική: το άτομο που υποφέρει λόγω της αναπηρίας του. Είτε -φυσικά χάρη και μόνο σε κάποιον “φυσιολογικό”- θα μάθει να ζει με την αναπηρία του, είτε δεν θα μπορέσει να συμβιβαστεί και για αυτό θα “φύγει”. Με το θάνατό του, θα χαθεί από τη συνείδηση του κοινού μια για πάντα. Αν ζήσει, θα προσπαθήσει να ερωτευτεί, να κάνει φίλους, να πρωτοπορήσει, αλλά -σύμφωνα με την ταινία- δε θα σταματήσει να είναι ένας άνθρωπος που υποφέρει.

Τα ΑμεΑ της μεγάλης οθόνης έχουν πολύ δρόμο μπροστά τους, για να πλησιάσουν έστω τα πραγματικά άτομα με αναπηρία, τις εμπειρίες και τις ιστορίες τους. Προσωπικά, δε με αφορούν δακρύβρεχτες ιστορίες ΑμεΑ, για αυτό και δεν τις παρακολουθώ. Και το ίδιο προτείνω και σε εσάς. Δεν είναι και το πιο σπουδαίο μποϊκοτάζ, το γνωρίζω, αλλά πρόσφατα κάπου είδα τη φράση “θέλουμε έναν κόσμο στο μπόι των ονείρων μας”.

Εγώ λοιπόν, σαν πιο ρεαλίστρια -και σινεφίλ- θέλω μία ταινία στο μπόι της προσωπικότητας μου, της πραγματικότητάς μου, της αξιοπρέπειάς μου. Κι αν το τίμημα είναι να μην ξαναδώ την τελευταία “κοινωνική” ταινία με πρωταγωνιστή από μία εκ των παραπάνω κατηγοριών, so be it.