Θρηνώντας τον χαμένο πολιτισμό

Θρηνώντας τον χαμένο πολιτισμό

Η Eurovision, τα σύγχρονα τηλεθεάματα και ο αποκλεισμός τους από τον πολιτισμό μας.

Ανάμεσα στα χαρούμενα «τιτιβίσματα» και στα ενθουσιώδη post και άρθρα για το event της Eurovision, που βλέπουμε ήδη από τον περασμένο μήνα, άρχισαν και οι αντιρρησίες. Οι απανταχού σοβαροί, μετρημένοι και εκλεπτυσμένοι της Ελλάδος βγήκαν να γράψουν όσα γράφουν κάθε χρόνο, τέτοια εποχή. η Eurovision είναι σκουπίδι, όσοι την παρακολουθούν είναι το ίδιο ανόητοι με τους διαγωνιζόμενους και τελικά, το όλο θέαμα συντελεί στην καταστροφή του πολιτισμού μας. Όλα αυτά τα σχόλια δημιούργησαν -εκτός από τεράστιο εκνευρισμό- μια ευκαιρία για συζήτηση περί πολιτισμού και της περιοριστικής του φύσης.

Αρχικά, θα χρησιμοποιήσω αυτό, ως αφορμή για να επισημάνω πως οι προτιμήσεις μας δε μας κάνουν καλύτερους από τους άλλους, όσο κι αν κάποιοι έχουν ανάγκη ένα τέτοιο συναίσθημα ανωτερότητας. Κάποιες δραστηριότητες, ναι, είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι βοηθούν ή υποδεικνύουν ανώτερη νοημοσύνη -μουσικά όργανα, ξένες γλώσσες, βιβλία ή ακόμα και Sudoku. Αλλά τα γούστα μας δεν έχουν απολύτως καμία σχέση με την ευφυΐα μας και αναφορές σε αφηρημένους και υποκειμενικούς όρους όπως πολιτισμός, καλαισθησία και επίπεδο δεν αποδεικνύουν το αντίθετο. 

Όλοι μας λίγο πολύ, απολαμβάνουμε την ιδέα-αυταπάτη ότι γνωρίζουμε από αισθητική και ποιότητα -επίσης αφηρημένες έννοιες. Κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητα μεμπτό, εξάλλου αυτός ο εγωισμός είναι χαρακτηριστικός του ανθρώπινου είδους. Όταν τρίβουμε, όμως, την ιδέα αυτή στο πρόσωπο των γύρω μας, προσπαθώντας να καταστρέψουμε την όποια ευχαρίστηση τους δίνει ένα τέτοιο υπερθέαμα, απλά φαίνεται πόσο κακεντρεχείς και ελιτιστές είμαστε -ή απολαμβάνουμε να δείχνουμε.

Εξάλλου ο πολιτισμός, ειδικά όταν προφέρεται με τόνο γεμάτο σνομπισμό και αίσθημα ανωτερότητας, εμπεριέχει την έννοια του αποκλεισμού των μαζών -της πλειοψηφίας δηλαδή, που αποτελείται από όλες τις μειονότητες μαζί. Οι μειονότητες, που δεν είχαν και ίσως να μην έχουν ποτέ δυνατότητα πρόσβασης και παρέμβασης στον πολιτισμό, συνεχίζουν να κατηγορούνται για το γεγονός ότι δεν τον αποδέχονται και δείχνουν να προτιμούν πιο σύγχρονα θεάματα, με τα οποία ταυτίζονται περισσότερο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η προτίμηση των νέων στα σύγχρονα, φρέσκα μυθιστορήματα με ΛΟΑΤΚΙ+ χαρακτήρες και άλλα στοιχεία, που ξεφεύγουν από την λογοτεχνική πεπατημένη τόσων αιώνων. Και φυσικά η Eurovision, και μαζί όλα τα «φθηνά» τηλεθεάματα, που αναγκάζουν όλους τους τηλεκριτικούς του καναπέ να διαρρηγνύουν τα ιμάτια τους.

Σκοπός, βέβαια, δεν είναι να διαγραφεί η πολιτιστική μας κληρονομιά ή να αντικατασταθεί η ιστορία μας. Διότι, να θυμίσω ότι, όταν μιλάμε για Σωκράτη και για Σοφία Βέμπω, μιλάμε για ιστορία και όχι για σύγχρονη πραγματικότητα. Απλά θα ωφελούσε να προστεθούν στην ευρεία -και συχνά αυθαίρετη- έννοια του πολιτισμού, πιο σύγχρονα θεάματα που αντιπροσωπεύουν καλύτερα ολόκληρη την κοινωνία. Επιπλέον, ας μη ξεχνάμε πως η πιο κοινά αποδεκτή ερμηνεία του όρου πολιτισμός είναι η καλή και ευγενική συμπεριφορά, ακόμη και προς αυτούς με τους οποίους διαφωνούμε.

Τελικά η κριτική κατά της Eurovision και άλλων παρόμοιων θεαμάτων δεν αφορά την καλλιτεχνική προσφορά τους, ούτε τη διάβρωση του πολιτισμού μας -αφορά το θεαθήναι. Το θεατράκι, δηλαδή, που όλοι παίζουμε με τον εαυτό μας, πως είμαστε σοβαροί, ενημερωμένοι και έχουμε άποψη για όλα τα σημαντικά θέματα, ίσως διαβρώνεται λιγάκι από την ύπαρξη τέτοιων θεαμάτων.

Οπότε, ίσως το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στις μάζες, στα γούστα τους και στην έλλειψη πολιτισμού, αλλά σε όλες τις πολιτισμένες απόψεις για τα σύγχρονα τηλεθεάματα και τον ακριβό πολιτισμό μας.