Περί του όρου «γυναικοκτονία» – γιατί χρησιμοποιείται και γιατί αμφισβητείται;

Περί του όρου «γυναικοκτονία» – γιατί χρησιμοποιείται και γιατί αμφισβητείται;

Ο όρος γυναικοκτονία –που χρησιμοποιείται ήδη από το 2019- έγινε ευρύτερα γνωστός μετά από το σχολιασμό της υπόθεσης στα Γλυκά Νερά, αλλά, μυστυριωδώς, φαίνεται να διχάζει. Καθώς ακόμη δεν έχει αναλυθεί επαρκώς, θα επιχειρήσω να δώσω τον ορισμό και τις καταβολές του, αλλά και να απευθύνω κάποιες «ανησυχίες» των ατόμων που αντιτίθενται στη χρήση του. 

Ορισμός  

Ο όρος γυναικοκτονία είναι παρμένος από απευθείας μετάφραση της αγγλικής λέξης femicide. Η λέξη femicide εισήλθε στην αγγλόφωνη κοινωνιολογία και εγκληματολογία, το 1976, από τη γνωστή φεμινίστρια Diana Russel, που πρόσφατα το γενίκευσε ως «δολοφονία μίας ή περισσότερων γυναικών από έναν ή περισσότερους άνδρες, επειδή είναι γυναίκες». Σκοπός του όρου ήταν να γίνουν πιο συγκεκριμένες κάποιες δολοφονίες και ανθρωποκτονίες (ακόμη και θάνατος ως αποτέλεσμα βίας δηλαδή) που βασίζονται στην ταυτότητα φύλου του θύματος. Ενδεικτικά, αυτές οι δολοφονίες γυναικών μπορεί να αφορούν: δολοφονίες συντρόφων, δολοφονίες λόγω ταυτότητας φύλου ή σεξουαλικότητας, σειριακές δολοφονίες που περιορίζονται σε αυτό το φύλο, δολοφονίες για «ξέπλυμα ντροπής» (honor killings) κ.α. Κάθε ανθρωποκτονία γυναίκας δεν ορίζεται, συνήθως, ως γυναικοκτονία, εκτός αν εμπίπτει σε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες. Δηλαδή, αν κάποια δολοφονία είναι τυχαία και δεν προκύπτει λόγω του γυναικείου φύλου του θύματος, δεν ορίζεται ως γυναικοκτονία. 

Χρήση του όρου 

Στα τέλη του 2018 με αρχές του 2019, ξεκίνησε η χρήση του όρου «γυναικοκτονία», με την υπόθεση της Ελένης Τοπαλούδη. Ο όρος αυτός δεν είχε χρησιμοποιηθεί τόσο από τα media, αλλά χρησιμοποιούνταν στο χώρο του ακτιβισμού, καθώς η υπόθεση της νεαρής Ελένης, που υπέστη ομαδικό βιασμό και κατόπιν δολοφονήθηκε το Νοέμβριο του 2018, κατέδειξε την ανάγκη για τα χρήση μιας πιο συγκεκριμένης λέξης. Στις αρχές του 2019, συγκλόνισε η υπόθεση δολοφονίας της Αγγελική Πέτρου στην Κέρκυρα. Αποτελεί εξαιρετικά σπάνια περίπτωση honor killing στη χώρα μας, καθώς η κοπέλα δολοφονήθηκε από τον πατέρα τα επειδή ήταν ενάντια στο δεσμό που είχε. 

Δυστυχώς, έπρεπε να έρθει η δολοφονία της Κάρολαϊν, ώστε να ενταχθεί αυτός ο όρος στο λεξιλόγιό μας. Παρόλα αυτά, η αγγλόφωνη λέξη femicide έχει αρχίσει να χρησιμοποιείται από τον ΟΗΕ, ήδη από το 2013 και αναγνωρίζεται ως αίτιο θανάτου πολλών γυναικών ανά τον κόσμο από τον ΠΟΥ. Η Λατινική Αμερική έχει κάνει πιο γνωστό αυτό το έγκλημα, καθώς ο ολοένα και αυξανόμενος αριθμός περιστατικών -ειδικά εν μέσω πανδημίας-, έχει γίνει αντικείμενο ανησυχίας διεθνώς, αν και η γυναικοκτονία αποτελεί ποινικά κολάσιμο έγκλημα σε 18 χώρες της Λατινικής Αμερικής

Cancelling femicide 

Η προσπάθεια ακύρωσης του όρου προκύπτει, αρχικά, από κάποιους/κάποιες υπέρμαχους του γλωσσικού καθαρισμού (language purists), που ισχυρίζονται πως εφόσον οι λέξεις αυτές είναι ξένης προέλευσης και έμπνευσης, δεν έχουν θέση στην ελληνική γλώσσα. Προσωπικά, θα ήθελα πάρα πολύ να δω τα συγκεκριμένα άτομα να χρησιμοποιούν τις λέξεις-φράσεις: καφετέρια, μπαρ, κάστρο, νεράιδα, ουρανοξύστης, πισίνα, ηλεκτρονικός υπολογιστής, διαδίκτυο και πιρούνι. 

Μερικοί ακόμη υποστηρίζουν πως η λέξη αυτή είναι αρκετά περιοριστική και στοχεύει αποκλειστικά όσ@ επιλέγουν να ταυτιστούν με το γυναικείο φύλο. Στα αγγλικά, για να καλυφθούν αυτές οι ανάγκες, έχει εισαχθεί επιπλέον ο όρος gendercide (δηλαδή δολοφονία βασισμένη στο κοινωνικό φύλο του θύματος). Όμως, η ανάγκη για τον προσδιορισμό της βίας ενάντια των γυναικών παραμένει, έτσι και οι περισσότεροι/ες επιμένουν στη χρήση του όρου. 

Δε θα ήθελα να αναλωθώ απαντώντας στα trolls και στους ισχυρισμούς τους πως ο όρος «γυναικοκτονία» ακυρώνει την ανθρώπινη υπόσταση των θυμάτων, ούτε στους ανίδεους που υποστηρίζουν ότι η δολοφονία μιας γυναίκας δεν αποτελεί γυναικοκτονία. Οι πληροφορίες γύρω από το έγκλημα κατά της Κάρολαϊν και των υπόλοιπων γυναικών, καθώς και οι πληροφορίες γύρω από τον όρο, είναι διαθέσιμες σε όλους μας. Και νομίζω πως έχουν κάνει ήδη τους περισσότερους από εμάς να αναφερόμαστε συνειδητά πλέον στον άδικο χαμό της Κάρολαϊν, της Ελένης, της Αγγελικής και πολλών άλλων γυναικών ως γυναικοκτονία. Γιατί, σε τελική ανάλυση, τις δολοφόνησαν απλά και μόνο επειδή ήταν γυναίκες.