Μήπως είσαι (συναισθηματικά) καμμένος?

Μήπως είσαι (συναισθηματικά) καμμένος?

Νιώθεις ότι δεν αποδίδεις όσο θα μπορούσες πραγματικά στη δουλειά σου ακόμα και αν προσπαθείς μανιωδώς;

Πιστεύεις ότι δεν προσφέρεις αρκετό χρόνο και ενέργεια στους γύρω σου και τους απογοητεύεις με την φαινομενική ‘’απουσία’’ σου;

Αισθάνεσαι ότι συνεχώς αμελείς τον εαυτό σου και οι διατροφικές και αθλητικές σου συνήθειες έχουν πιάσει πάτο;

Θεωρείς ότι τίποτα δεν σου προσφέρει πλέον την ίδια ευχαρίστηση όπως στο παρελθόν και τα περισσότερα πράγματα έχουν καταλήξει να μοιάζουν με καταναγκαστική συνήθεια

Αν έπιασες τον εαυτό σου να απαντά, έστω και υποσυνείδητα, σε ένα από τα παραπάνω ερωτήματα ναι, τότε συγχαρητήρια. Πιθανότατα να είσαι- ή να βρίσκεσαι στα όρια- ενός burn out.

Το σύνδρομο burn out ή αλλιώς ‘σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης’ είναι ένα από τα μεγαλύτερα trends της τελευταίας δεκαετίας. Έχει συνδεθεί με τις συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, την κοινωνική επικράτηση του αφηγήματος του επιτυχημένου/καταξιωμένου ανθρώπου και γενικότερα με την ανάδειξη σε καθολικό πλέον ‘’στόχο’’ της οικονομικής, συναισθηματικής και εργασιακής πληρότητας. Πίεση, δυσφορίες, εντάσεις και η έννοια της επιτυχίας να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του κάθε ανθρώπου, φαίνεται σαν να οδηγούν σχεδόν νομοτελειακά στην ολοκληρωτική εξουθένωσή του.

Μπορεί η ελληνική ορολογία να περιορίζει τον εαυτό της χρησιμοποιώντας το επίθετο ‘’επαγγελματική’’, όμως μην μπερδευτείτε. Το burnout αποτελεί μια κατάσταση που μπορεί να προκύψει σε όλους όσους καταπιάνονται σε τοξικό θα λέγαμε βαθμό με μια ενασχόληση. Νυχθημερόν διάβασμα για την εξεταστική, καθημερινές πολύωρες προπονήσεις, συνεχείς μετακινήσεις και ταξίδια, καθημερινές νυχτερινές έξοδοι και ποτά, όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν το άτομο σε κατάσταση ‘’καψίματος’’. 

Αν και τα μακρά ωράρια απασχόλησης με μία δραστηριότητα επηρεάζουν, δεν αποτελούν ωστόσο τον πρωταρχικό παράγοντα που θα οδηγήσει σε μια τέτοια κατάσταση κόπωσης. Αντιθέτως, η έλλειψη ικανοποίησης, η δυσανάλογη σχέση προσπάθειας και απόδοσης, η πίεση και οι εντάσεις του εκάστοτε περιβάλλοντος (εργασιακού, εκπαιδευτικού κλπ) φαίνεται να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο στην εμφάνιση τέτοιων συνδρόμων. Όσον αφορά τον εργασιακό χώρο, ο φόρτος εργασίας, ο συνεχής ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων μερών και οι συχνά εξουθενωτικές απαιτήσεις,  μπορεί να ‘λυγίσουν’ τους εμπλεκόμενους. Από την άλλη, σε πανεπιστήμια και σχολεία το φαινόμενο αυτό συνδέεται με το διακαές κυνήγι της επιτυχίας που γονείς και ακαδημαϊκοί έχουν επιβάλλει -εκούσια και μη- στους μαθητές.

Τα σημάδια

Πως λοιπόν μεταφράζεται αυτή η κατάσταση στην καθημερινότητά μας; Ποια είναι δηλαδή τα σημάδια που θα μας οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι ίσως να βιώνουμε ένα burnout;

Συνήθως, οι ενδείξεις βρίσκονται σε τρία επίπεδα: Σωματικό, συναισθηματικό και κοινωνικό.

Το πρώτο έχει να κάνει ξεκάθαρα με σωματική κόπωση, ατονία , μυϊκή δυσπραγία και τα σχετικά. Εδώ θα δείτε και διαταραχές στα μοτίβα ύπνου, καθημερινούς πονοκεφάλους και συχνότερη εμφάνιση ασθενειών.

Το συναισθηματικό κομμάτι είναι κάπως πιο περίπλοκο καθώς περιλαμβάνει από έλλειψη διάθεσης και ενδιαφέροντος για οτιδήποτε- ακόμη και ασχολίες που στο παρελθόν ικανοποιούσαν το άτομο- , αποπροσωποποίηση, χαμηλή αυτοπεποίθηση  μέχρι καταθλιπτικές διαταραχές.

Τέλος, το κοινωνικό μέρος του συνδρόμου αυτού αναφέρεται σε διαταραχές των διαπροσωπικών μας σχέσεων και σε μια γενικότερη τάση αποξένωσης και αποκλεισμού του ατόμου από το γύρω, μέχρι τότε, οικείο περιβάλλον του. Οι σχέσεις πλέον με τους άλλους φαίνεται να χάνουν την πρωθύστερη ‘ποιότητά’ τους, μιας και πλέον το άτομο αφιερώνει λιγότερο χρόνο και προσπάθεια σε αυτές.

Το κακό με το συγκεκριμένο σύνδρομο είναι ότι καθώς δεν είναι ακόμη ευρέως γνωστό, δύσκολα γίνεται αντιληπτό από τα άτομα. Και κάτι τέτοιο μπορεί να επιφέρει μακροχρόνιες συνέπειες τόσο σε συναισθηματικό όσο και ψυχολογικό επίπεδο. Το καλό είναι ότι η εγκαθίδρυση ορίων μεταξύ ενασχόλησης και προσωπικής ζωής και η ειλικρινής και άμεση επικοινωνία με τους γύρω μας φαίνεται να αποτελούν τον πλέον αποτελεσματικότερο τρόπο αντιμετώπισης τέτοιων εν δυνάμει καταστροφικών καταστάσεων.

Το φαινόμενο του burn out έχει φτάσει πλέον να αφορά 1 στους 4 εργαζόμενους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν το συνδέσουμε και με τις έρευνες που έχουν γίνει για αγχώδεις διαταραχές και αυτοκαταστροφικές τάσεις σε εφήβους και παιδιά, σχηματίζεται μια αρκετά ζοφερή εικόνα του μέλλοντος. Ο εντοπισμός και ονοματοδοσία του φαινομένου είναι όμως ένα σημαντικό βήμα για την αντιμετώπισή του. Και ίσως είναι καιρός η συζήτηση περί ατομικής επιτυχίας, επαγγελματικής καταξίωσης και προσωπικής πληρότητας να γίνει υπό νέους όρους και συνθήκες. Που να μην δομούνται βάσει της έννοιας της εκμετάλλευσης και του ανταγωνισμού αλλά της δημιουργικότητας και της συνεργατικότητας.