‘’Θέλω τη γνώμη σου’’ και άλλα ψέματα που λέμε στους γύρω μας

‘’Θέλω τη γνώμη σου’’ και άλλα ψέματα που λέμε στους γύρω μας

Η αποφασιστικότητα αποτελεί αρετή των λίγων. Ή καλύτερα η αποφασιστικότητα, σε μια εποχή που μας κατακλύζει με επιλογές και πιθανότητες είναι κάτι ταυτοχρόνως αναγκαίο αλλά και δυσεύρετο. Μια διαπίστωση που πρόσφατα θυμήθηκα, στην επώδυνη προσπάθειά μου να επιλέξω τη θεματολογία του επόμενου κειμένου που θα έγραφα. Διανύοντας μια φάση πνευματικής «ξεραΐλας» και ανίκανη να μεταφράσω δημιουργικά τα ερεθίσματα που βίωνα στην καθημερινότητά μου (δημιουργικό μπλόκ το λένε οι πιο ψαγμένοι από ό,τι έμαθα), στράφηκα στους γύρω μου για βοήθεια.

«Έχω τις εξής επιλογές και δεν μπορώ να αποφασίσω, μπορείτε να βοηθήσετε;» Η αναμενόμενη αντίδραση όσων ρώτησα, ήταν να σπεύσουν να συνεισφέρουν την άποψή τους, ακόμα και αν δεν τους καιγόταν καρφί για το τι θα έγραφα τελικά. Συλλέγοντας λοιπόν πληροφορίες και αντιδράσεις, περίμενε κανείς ότι θα κατέληγα σε κάποιο αποτέλεσμα βάση των όσων άκουσα (δεκτό, ενδέχεται και να ήμουν η μόνη που είχα τέτοιες παράξενες προσδοκίες). Εν τέλει, παρέμεινα σε σύγχυση, μιας και οι γνώμες που δέχτηκα, περισσότερο περιέπλεξαν, παρά ξεκαθάρισαν τα πράγματα για μένα. Και κάπως έτσι άρχισα να αναρωτιέμαι τι τελικά έφταιξε και το γκάλοπ που οργάνωσα, στέφθηκε με πλήρη αποτυχία. Γιατί επιζητάμε τη γνώμη των άλλων και κατά πόσο η τελική απόφαση επηρεάζεται από τα όσα ακούσαμε; Μήπως έχουμε αποφασίσει πριν καν ακούσουμε τι έχουν να μας πουν; 

Ψυχολογικές παράμετροι και κοινωνική συμπερίληψη

Όταν καλούμαστε να πάρουμε κάποια απόφαση, ανεξαρτήτως του μεγέθους της σημασίας αυτής, μία από τις πρώτες μας αντιδράσεις, συνήθως, σαν κοινωνικά όντα, είναι να συμβουλευτούμε τον περίγυρό μας. Ρωτάμε φίλους και συγγενείς, μεγαλύτερους ή μικρότερους, άτομα του ίδιου ή διαφορετικού οικονομικού και κοινωνικού υπόβαθρου. Οι λόγοι για τους οποίους το κάνουμε αυτό ποικίλουν.

Αρχικά, μπορεί να αναζητούμε την επιβεβαίωση δικών μας αντιλήψεων, μιας και το να ακούμε από κάποιον άλλον κάτι που σκεφτόμαστε και εμείς οι ίδιοι, δίνει μια αίσθηση κοινότητας και ασφάλειας («Δεν είμαι ο μόνος που σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο»). Στη δική μου προσωπική «περιπέτεια», όσοι επιβεβαίωσαν επιλογές που εξαρχής θεωρούσα ελκυστικές, φάνηκε να με διευκολύνουν αρκετά σε πρώτη φάση.
«Το θέμα Α εξαρχής μου φαινόταν ενδιαφέρον, οι Γ και Δ μου επιβεβαίωσαν ότι είναι ενδιαφέρον, οπότε γιατί να μην ασχοληθώ με αυτό;». Τελικά όμως, κατέληξα ότι ο θησαυρός ήταν άνθρακες, μιας και η επιλογή που φαινόταν σε πρώτη φάση ελκυστική ήταν απλά γνώριμη και οικεία σε εμάς, άρα και -θέτοντας το τελείως απλουστευτικά- η εύκολη λύση.

Από την άλλη, μπορεί να επιζητούμε να ακούσουμε κάτι το διαφορετικό από όσα έχουμε σκεφτεί εμείς, στηριζόμενοι σε αυτό που οι κοινωνικοί επιστήμονες αποκαλούν «σοφία του πλήθους» (wisdom of crowds ). Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη θεωρία, η συνεργασία περισσότερων εγκεφάλων πάνω σε ένα θέμα και η ανταλλαγή πληροφοριών φέρει καλύτερα αποτελέσματα από ότι θα έφερνε η ατομική ενασχόληση με αυτό. Αυτήν την ποσοτική κατά κάποιον τρόπο προσέγγιση, είχα και εγώ ασυναίσθητα προφανώς κατά νου, όταν ρωτούσα δεξιά και αριστερά για απόψεις. Ότι δηλαδή με ένα σχεδόν μαγικό τρόπο, θα μου φανερωθεί η «ορθότερη» επιλογή ανάλογα με το πλήθος ψήφων που θα μαζέψει το κάθε θέμα που πρότεινα ή μέσα από κάποια περίεργη διαδικασία ώσμωσης ιδεών. Μέγα λάθος βέβαια, καθώς ο καθένας που ρωτούσα είτε υποστήριζε διαφορετικό θέμα, για διαφορετικούς πάντα λόγους, είτε μου πρότεινε ένα τελείως δικό του θέμα, αφήνοντας με στο τέλος με περισσότερα ερωτηματικά από ότι πριν.

Ένας ακόμη λόγος για τον οποίο ζητάμε τη γνώμη των γύρω μας, έχει να κάνει με τις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Μας ενδιαφέρει δηλαδή περισσότερο το ποιον ρωτάμε, παρά το τι ρωτάμε. Συνηθίζουμε να απευθυνόμαστε σε συγκεκριμένα άτομα είτε για να εμβαθύνουμε τη σχέση που διατηρούμε με αυτά ( «The Ben Franklin Effect»), είτε γιατί η γνώμη τους στο παρελθόν μας έχει βοηθήσει, είτε απλά γιατί θεωρούμε ότι γνωρίζουν περισσότερα λόγω πείρας πάνω στο εν λόγω θέμα, άρα στα μάτια μας αποτελούν μια κάποια «αυθεντία». Ψάχνοντας έτσι να βρω λύση στο δίλημμα μου, στράφηκα σε διάφορα άτομα. Με όλους έχω διαφορετικού είδους διαπροσωπικές σχέσεις και σε όλους απευθύνθηκα έχοντας διαφορετικό λόγο κατά νου. Θέλοντας δηλαδή να ακούσω την άποψη ατόμων που γνωρίζουν τον τρόπο γραφής μου και τη συνήθη θεματολογία μου, θέλοντας να ακούσω την άποψη ατόμων που τώρα με γνωρίζουν και ίσως μπορούν να μου προσφέρουν μια πιο φρέσκια ματιά στα πράγματα ή απλά ζητώντας την άποψη ατόμων στα οποία απευθύνομαι για τα πάντα τα τελευταία 15 χρόνια. Σκόπιμη λοιπόν η επιλογή εκείνων που απευθυνόμαστε, χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι μερικές φορές δεν κάνουμε το βήμα να απευθυνθούμε και εκτός του συνήθη κύκλου, προς αναζήτηση του «αγνώστου».

Τελικά ποιος αποφασίζει…

Πάντοτε η τελική απόφαση είναι στα χέρια εκείνου που θέτει το ερώτημα -κάτι που ορισμένοι φαίνεται να ξεχνάμε, θεωρώντας πως η άποψη μας έχει μεγαλύτερη αξία από ότι των υπολοίπων (είμαστε εγωιστικά πλάσματα οι άνθρωποι). Το πως θα αξιοποιήσει όμως ο καθένας τα δεδομένα που συνέλεξε, ρωτώντας τους γύρω του, είναι θέμα του ατόμου και του χαρακτήρα αυτού. Θα επηρεαστεί από αυτά που άκουσε, αλλάζοντας εντελώς την πορεία δράσης που είχε αρχικά κατά νου; Ή θα ακολουθήσει το δρόμο που εξαρχής θεώρησε πιο συμβατό με τις αντιλήψεις και τις πρωθύστερες επιλογές του;

Μπορεί εν τέλει να επιλέξει και το να μην επιλέξει. Εγώ κατέληξα να μην επιλέγω κανένα από τα θέματα που πρότεινα στους γύρω μου. Ούτε επέλεξα κάτι από αυτά που μου αντιπρότειναν , όσο αξιόλογες και αν ήταν οι ιδέες – με εξαίρεση την πρόταση φίλης μου να γράψω ένα αφιέρωμα για το πόσο ωραίος είναι ο υπεύθυνος στη νέα της δουλειά. Αυτό δεν είναι απαραίτητα ζήτημα εγωισμού ή αχαριστίας -μπορεί βέβαια και να είναι-. Μερικές φορές όμως νιώθεις την ανάγκη να ακολουθήσεις εκείνο που δεν είχες καν στο μυαλό σου σαν επιλογή.

Να ζητάτε όμως την γνώμη των γύρω σας.
Και να ακούτε ενεργά.
Μπορεί να βοηθήσει.
Ίσως πάλι και όχι.
Ξέρω πάντως ότι δεν χάνεις κάτι να ακούσεις, όλο και κάτι θα προκύψει ως αποτέλεσμα.
Απόδειξη; Αυτό το κείμενο.